ବିଶେଷ ରିପୋର୍ଟ
ବିହାରର ଗୟା ନଗରୀ। ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଏହି ନାମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅତୁଳନୀୟ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ପିତୃପକ୍ଷ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଏଠାକୁ ଆସି ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି, ଗୟାରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା ସଦ୍ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଗୟା କାହିଁକି ଏତେ ପବିତ୍ର? ଗୟା ନାମର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି? କିଏ ଥିଲେ ଗୟାସୁର? କାହିଁକି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ନିଜ ପାଦଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ? ଏହାର ଉତ୍ତର ମିଳେ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ, ବାୟୁ ପୁରାଣ, ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର "ଗୟା ମାହାତ୍ମ୍ୟ" ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୌରାଣିକ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀରେ।
ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଗୟାସୁର ଅସୁର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ କିମ୍ବା ଅହଂକାରୀ ନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଥିଲା ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ଦୟା ଓ ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। କୁହାଯାଏ, ସେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅଟଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବର ମାଗିବାକୁ କହିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଭାବିଥିଲେ ଗୟାସୁର ଅମରତ୍ୱ, ଅସୀମ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାର ମାଗିବେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏପରି ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ ଯେ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିବେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ।" ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ନିଷ୍କାମ ଭାବନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ "ତଥାସ୍ତୁ" କହି ବରଦାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ବରଦାନ ପାଇବା ପରେ ଗୟାସୁରଙ୍କ ମହିମା ଚାରିଆଡ଼େ ବ୍ୟାପିଗଲା। ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏହାର ପରିଣାମରେ ଯମଲୋକରେ ପାପୀମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଯମରାଜ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ମହାଦେବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟରେ ସୃଷ୍ଟିର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ଗୟାସୁର ମୋର ଭକ୍ତ। ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ସହମତିରେ ଏହାର ସମାଧାନ ହେବ।" ବ୍ରହ୍ମା ଗୟାସୁରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ ଯେ ସେ ଏକ ମହାଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଏବଂ ଗୟାସୁରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଶରୀରଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଆଉ କେଉଁଠି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଗୟାସୁର ବିନା କୌଣସି ସଙ୍କୋଚରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲେ। ସେ ପୃଥିବୀରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ମହାଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଗୟାସୁରଙ୍କ ଦେହରେ ସାମାନ୍ୟ ଚଳନ ହେବାରୁ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏକ ବିଶାଳ ଶିଳା ଆଣି ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ସ୍ଥାପନ କରି ସେହି ଶିଳା ଉପରେ ନିଜ ପବିତ୍ର ଚରଣ ରଖିଲେ। ସେହି ଚରଣଚିହ୍ନ ଆଜି "ବିଷ୍ଣୁପାଦ" ଭାବେ ପୂଜିତ। ଗୟାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଷ୍ଣୁପାଦ ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ପାଦଚିହ୍ନକୁ ଏହି ପୌରାଣିକ ଘଟଣାର ସ୍ମୃତିଚିହ୍ନ ବୋଲି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଗୟାସୁରଙ୍କୁ ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ପଚାରିଲେ। ଗୟାସୁର କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୋର ନାମ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମି ସହ ଜଡ଼ି ରହୁ। ଯିଏ ଏଠାରେ ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ।" ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି କହିଲେ— "ଆଜିଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଗୟା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ। ଏହା ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତୃତୀର୍ଥ ହେବ।"
