ଦେଶରେ ପୁଣି ଥରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ଭୋଟିଂ ମେସିନ୍ ବା ଇଭିଏମ୍କୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳ ପରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ କିଛି ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ ପକ୍ଷରୁ ଇଭିଏମ୍ର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଯାଇଥିବା ବେଳେ, ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ନେଇ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସୁକତା ବଢ଼ିଛି — ସତରେ କଣ ଇଭିଏମ୍ରେ ଟ୍ୟାମ୍ପରିଂ ସମ୍ଭବ ? ନା ଏହା କେବଳ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଯୋଗ ?
ଭାରତରେ ୨୦୦୪ ମସିହାରୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଇଭିଏମ୍ ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଲଟ୍ ପେପର ମାଧ୍ୟମରେ ଭୋଟ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ବୁଥ୍ ଦଖଲ ଓ ଭୋଟ ଗଣନାରେ ବିଳମ୍ବ ଭଳି ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଇଭିଏମ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଣାଯାଇଥିଲା। ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ଦାବି ଅନୁଯାୟୀ, ଇଭିଏମ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ୱାଇ-ଫାଇ କିମ୍ବା ବ୍ଲୁଟୁଥ୍ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ନ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ବାହାରୁ ହ୍ୟାକ୍ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତଥାପି, ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ କିଛି ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନେ ଇଭିଏମ୍ରେ ଗଡ଼ବଡ଼ ହେଉଥିବା ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଭୋଟରମାନେ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ ଯେ ଗୋଟିଏ ଦଳର ଚିହ୍ନରେ ବଟନ୍ ଦବାଇଲେ ଅନ୍ୟ ଦଳକୁ ଭୋଟ ଯାଉଛି। ଯଦିଓ ପରେ ପରୀକ୍ଷାରେ ଅଧିକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ତ୍ରୁଟି କିମ୍ବା ଭୁଲ ବ୍ୟବହାର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୋଇପାରିନଥିଲା।
ଇଭିଏମ୍ ଟ୍ୟାମ୍ପରିଂ ସମ୍ଭାବନାକୁ ନେଇ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି ଯେ କୌଣସି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ନେଇ ଶତପ୍ରତିଶତ ସୁରକ୍ଷା ଦାବି କରିବା କଷ୍ଟକର। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯଦି କେହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେସିନ୍କୁ ଭୌତିକ ଭାବେ ଆକ୍ସେସ୍ ପାଇଥାନ୍ତି, ତେବେ hardware କିମ୍ବା firmware ସ୍ତରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରେ। ଏହା ସହିତ storage, transportation ଓ strong room security ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଯାଇଥାଏ।
ଅନ୍ୟପଟେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଇଭିଏମ୍ର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବହୁସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମେସିନ୍କୁ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ mock poll ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ। ପ୍ରାର୍ଥୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଏଜେଣ୍ଟମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମେସିନ୍ sealing କରାଯାଏ। ଭୋଟିଂ ପରେ ଇଭିଏମ୍ଗୁଡ଼ିକୁ କଡ଼ା ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ strong room ରେ ରଖାଯାଏ। ଏହାସହ VVPAT ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଭୋଟର ନିଜ ଭୋଟ କାହାକୁ ଯାଇଛି ତାହା କିଛି ସେକେଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ମଧ୍ୟ ଇଭିଏମ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିନାହାଁନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପାରଦର୍ଶିତା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ VVPAT ସ୍ଲିପ୍ ଗଣନା ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥା ରଖିବା ପାଇଁ ପାରଦର୍ଶିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ନିର୍ବାଚନରେ ପରାଜୟ ପରେ ଇଭିଏମ୍ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଦଳମାନେ ଜିତନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେହି ଇଭିଏମ୍କୁ ନେଇ ଆପତ୍ତି କମ୍ ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହା ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇପଡ଼ିଛି।
ତଥାପି ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି। ତେଣୁ ଇଭିଏମ୍କୁ ନେଇ ଉଠୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରମାଣଭିତ୍ତିକ ଉତ୍ତର ଦେବା ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ। ନିର୍ବାଚନ ଯେତେ ପାରଦର୍ଶୀ ହେବ, ଗଣତନ୍ତ୍ର ସେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
