ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା ଖୋଲିଲେ ଗୋଟିଏ ରୋଚକ କଥା ଦେଖାଯାଏ। ଅନେକ ଶାସକ କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ପରେ ଜନତାଙ୍କ ସମର୍ଥନ ହାସଲ କରିବା, ନିଜ ଛବି ତିଆରି କରିବା, ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବା ଓ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ସଂସ୍ଥା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇବାର ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। କେହି ମିଡିଆକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, କେହି ଶିକ୍ଷାକୁ ନିଜ ଚିନ୍ତାଧାରା ପ୍ରଚାରର ମାଧ୍ୟମ କଲେ, କେହି ଜାତି-ଧର୍ମ-ପରିଚୟ ଆଧାରରେ ସମାଜକୁ ଭାଗ କଲେ, ଆଉ କେହି ଭୟ ଓ ଦମନ ମାଧ୍ୟମରେ ବିରୋଧୀ ଆବାଜକୁ ନିରବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଇତିହାସର ଆଉ ଗୋଟିଏ ପାଟି ରହିଛି ଏପରି ଶାସନ ସବୁବେଳେ ଅନନ୍ତକାଳ ଚାଲିନଥିଲା। କେତେକ ଶାସନ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜୟରେ ଭାଙ୍ଗିଲା, କେତେକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିଦ୍ରୋହରେ, କେତେକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସଙ୍କଟରେ ଏବଂ କେତେକ ଜନଆନ୍ଦୋଳନର ଚାପରେ।
1933ରେ Adolf Hitler ଜର୍ମାନୀର Chancellor ହେବା ପରେ ନାଜି ଶାସନ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦେଶର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥିଲା। Nazi Party କେବଳ ନିଜ ସମର୍ଥକଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିନଥିଲା; ଆଇନ, ପ୍ରଚାର ଓ ଭୟର ବ୍ୟବହାର କରି ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲା। US Holocaust Memorial Museum ଅନୁସାରେ, Nazi ଶାସନ ଆଇନ ଓ terror ମାଧ୍ୟମରେ Weimar Republicର ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ଏକଦଳୀୟ dictatorship ଗଢ଼ିଥିଲା। ମିଡିଆ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଥିଲା। 1933ରେ ଜର୍ମାନୀରେ ପ୍ରାୟ 4,700ଟି newspaper ଥିବାବେଳେ Nazi Party ଆରମ୍ଭରେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଅତି କମ୍ ଅଂଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲା। ପରେ ବିରୋଧୀ ଦଳର newspaper ବନ୍ଦ ହେଲା, ଛାପାଖାନା ଦଖଲ ହେଲା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ସାମ୍ବାଦିକତା ଉପରେ କଠୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆସିଲା। ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଖବର କିପରି ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ହେବ, ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା। କେବଳ ଖବରକାଗଜ ନୁହେଁ radio, film, theatre, books, art ଓ education ମଧ୍ୟ Nazi propaganda machinery ର ଅଂଶ ହୋଇଗଲା। Joseph Goebbelsଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ Propaganda Ministry ସରକାରୀ narrativeକୁ ସମାଜର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନେଇଗଲା। ଏହାର ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାଟି ଥିଲା ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ସମାଜର ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରିବା। Nazi propaganda ଯିହୁଦୀମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଘୃଣା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ଏବଂ ଏହି propaganda ପରବର୍ତ୍ତୀ ନିର୍ଯାତନା ଓ Holocaust ପାଇଁ ସାମାଜିକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ propaganda machinery ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ଯୁଦ୍ଧର ବାସ୍ତବତାକୁ ଲୁଚାଇପାରିଲା ନାହିଁ। Stalingrad ପରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ବଢ଼ିବା ସହ ସରକାରୀ ପ୍ରଚାର ଓ ଲୋକଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ ବଢ଼ିଗଲା। 1945ରେ Allied forces ଜର୍ମାନୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, Hitler 30 Aprilରେ suicide କଲେ ଏବଂ ଜର୍ମାନ ସେନା May 1945ରେ unconditional surrender କଲା।
Benito Mussoliniଙ୍କ Fascist Italy ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅନ୍ୟ ଏକ ଐତିହାସିକ ଉଦାହରଣ। Fascist regime ଜାତୀୟତାବାଦ, leader cult ଓ ରାଜନୈତିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ Italy ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଚାପ ଆଣିଲା। 1943ରେ Allied forces Italyରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ Fascist leadership ଭିତରେ ମଧ୍ୟ Mussoliniଙ୍କ leadership ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା। 24–25 July 1943ରେ Grand Council of Fascismରେ Mussoliniଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ପାରିତ ହେଲା ଏବଂ King Victor Emmanuel III ତାଙ୍କୁ ପଦରୁ ହଟାଇ ଗିରଫ କରାଇଲେ।
1979ରେ Saddam Hussein Iraqର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ନେବା ପରେ ତାଙ୍କ ଶାସନ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରହିଥିଲା। ତାଙ୍କ ଶାସନ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ଦଳିଲଗୁଡ଼ିକରେ political repression, conflict ଓ warର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। 1979ରେ ଶକ୍ତି ନେବା ପରେ ସେ Ba'ath Party ଭିତରେ ନିଜ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଦୂର କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦଶକଗୁଡ଼ିକରେ Iraq Iran ସହ ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଡ଼ିଲା, 1990ରେ Kuwait ଆକ୍ରମଣ କଲା ଏବଂ 1991ର Gulf War ପରେ ମଧ୍ୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିଦ୍ରୋହ ଦମନ କଲା। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ Hitlerଙ୍କ ସହ ଏକ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। Saddam regimeର ପତନ କେବଳ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଜନଆନ୍ଦୋଳନର ଫଳ ନୁହେଁ। 2003ରେ US-led coalition Iraq ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପରେ Baghdad April 9ରେ ପତନ କଲା ଏବଂ Saddam December 2003ରେ ଧରାପଡ଼ିଲେ।
East Germanyର SED regimeର ପତନ ଏକ ଅଲଗା ପ୍ରକାରର ଉଦାହରଣ। 1989ରେ East Germanyରେ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ, mass demonstrations ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ mass exodus ବଢ଼ିଲା। SED leadership ଉପରେ ଚାପ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଲା। 7 November 1989ରେ East German Council of Ministers ସମୂହ ଭାବରେ ପଦତ୍ୟାଗ କଲା। ପରଦିନ Politburo ମଧ୍ୟ ପଦତ୍ୟାଗ କଲା। ତା'ପରେ ଆସିଲା 9 November 1989—ଇତିହାସର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାତି। ନୂଆ travel regulations ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କରିବା ସମୟରେ SED official Günter Schabowski “immediately” ବୋଲି କହିବା ପରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ Berlin Wallର checkpoint ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। Border guards ଶେଷରେ ଗେଟ୍ ଖୋଲିଦେଲେ। ପ୍ରାୟ 28 ବର୍ଷ ପରେ Berlin Wall ଖୋଲିଗଲା। Wall ଖୋଲିବା ପରେ SED regimeର power ଆହୁରି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା। December 1989ରେ SED leadershipର ପ୍ରଭାବ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ 1990ରେ Germany reunification ହେଲା।
ଏହି ଚାରିଟି ଉଦାହରଣକୁ ଏକାଠି ଦେଖିଲେ ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ pattern ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ ଶାସନ ନିଜ narrative ତିଆରି କରେ। ତା'ପରେ ତାହାକୁ ମିଡିଆ ଓ ଶିକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ବଢ଼ାଏ। ବିରୋଧୀ ଆବାଜକୁ ଦୁର୍ବଳ କରେ। ସମାଜରେ ଭୟ କିମ୍ବା “ଆମେ ବନାମ ସେମାନେ” ଭାବନା ବଢ଼ିପାରେ। କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏହା ଶାସନକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥନୀତି, ଯୁଦ୍ଧ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିରୋଧ, ସଂସ୍ଥାଗତ ଦୁର୍ବଳତା କିମ୍ବା ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ସେହି ଗଠନକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରେ। ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖିବା ଦରକାର—ପ୍ରତ୍ୟେକ କଠୋର ଶାସନ Nazi Germany ନୁହେଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ censorship Hitlerର ଶାସନ ନୁହେଁ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ East Germany ଭଳି ପରିଣାମ ଦେବ ନାହିଁ। ଇତିହାସକୁ analogy ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ସହଜ; କିନ୍ତୁ historical comparison କରିବାବେଳେ ସମୟ, ସମାଜ, ଅର୍ଥନୀତି, ଆଇନ, ସଂସ୍ଥା, ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଜନମତ ସବୁକୁ ଏକାଠି ଦେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ତଥାପି ଏକ ଗଭୀର ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ: ଶିକ୍ଷା ଯଦି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଶିଖାଏ ନାହିଁ, ମିଡିଆ ଯଦି ସତ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରିବାର ସୁଯୋଗ ହରାଇଦିଏ, ବିରୋଧୀ ମତ ଯଦି ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଜନତା ଯଦି ଭୟରେ ଚୁପ୍ ହୋଇଯାଏ ତେବେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପାରେ। ଆଉ ଇତିହାସର ଅନ୍ୟ ପାଟି ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନତାଙ୍କ ସଚେତନତା, ସ୍ୱାଧୀନ ସୂଚନା, ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ଅଧିକାର, ଆଇନର ଶାସନ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ସଂସ୍ଥା ଏଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ; ଏଗୁଡ଼ିକ ଶାସନକୁ ଜନତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରଖିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଇତିହାସର ଆଇନା ଆମକୁ କହେ କ୍ଷମତା ହାସଲ କରିବା ଗୋଟିଏ ଘଟଣା; କିନ୍ତୁ ଜନବିଶ୍ୱାସ ରକ୍ଷା କରିବା ହେଉଛି ଦୀର୍ଘ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଭୟରେ ଶାସନ ଚାଲିପାରେ, ପ୍ରଚାରରେ ଛବି ତିଆରି ହୋଇପାରେ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ବିରୋଧୀ ଆବାଜ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିରବ ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଜନମତ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ବଦଳିଗଲା ନୁହେଁ। ଏବଂ ଏହି କାରଣରୁ ଇତିହାସ କେବଳ ପୁରୁଣା ଘଟଣାର ତାଲିକା ନୁହେଁ; ଏହା ସମାଜ ଓ ଶାସନ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ସଙ୍କେତ।
ବର୍ତମାନ ସମୟରେ କିଛି ଏଭଳି ସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି , ଯେଉଁଠି ଜନତାଙ୍କ ଆବାଜ ଦବାଇ ଦିଆଯାଉଛି , ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ପଡୁଛି ବ୍ୟାଘାତ, ଧର୍ମୋ ଜାତି ନରେ ଚାଲୁଚି ଦେଶ, ବଳି ପଡୁଛି ଜନତାଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ, ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏଠି ଗୁରୁତ୍ୱ ନାହିଁ, ଅଧୋଗତି ରେ ମାନସିକତା, ଦେଶ ପାଇଁ ନୁହଁ ପାର୍ଟି ଏଠି ମୁଖ୍ୟ , ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ଚାରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ ଉଦାହରଣ ଭଳି ଯେ ନ ଘଟିବ କିଏ ବା କହିପାରେ ! କାରଣ ଇତିହାସ ଆମକୁ ସାବଧାନ ହେବାକୁ ଶିଖାଏ , ନଚେତ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେବାକୁ ଇତିହାସ କେବେ ବିଳମ୍ବ କରେନାହି ।
