ଭୁବନେଶ୍ୱର:
କେବେ ମଣିଷ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପୁସ୍ତକ, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଅଭିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହେଉଥିଲା, ଆଜି ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପାଇଁ କିଛି ସେକେଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ AI chatbot ନିକଟକୁ ଯାଉଛି। ଲେଖାଲେଖି, ପାଠପଢ଼ା, ଗବେଷଣା, ବ୍ୟବସାୟ, ଚାକିରି ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନର ଅନେକ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ AIର ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ିଛି।
କିନ୍ତୁ AIର ଏହି ବଢୁଥିବା ବ୍ୟବହାର ଏବେ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛି—ମଣିଷ AIକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି ନା ଧୀରେ ଧୀରେ AI ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇପଡୁଛି?
ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଗବେଷଣାରେ AI chatbot ସହିତ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବନାତ୍ମକ ନିର୍ଭରତା ନେଇ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ବିଶେଷକରି AI companion ଭାବେ chatbotକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା କିଛି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷ-ମଣିଷ ସମ୍ପର୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ AI ସହିତ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବନାତ୍ମକ ଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ଝୁମ୍ପ ନେଇ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।
2025ରେ MIT Media Lab ସହଯୋଗରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପ୍ରାୟ ୧,୦୦୦ ଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ଚାରି ସପ୍ତାହ ଧରି ChatGPT ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିରେ AI ସହିତ ଭାବନାତ୍ମକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ନିର୍ଭରତା ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଥିଲା।
ତେବେ ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ “AI addiction” ବୋଲି କହିଦେବା ଏବେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗବେଷଣା ଏବେ ମଧ୍ୟ ବିକାଶଶୀଳ। ଗବେଷକମାନେ ଅଧିକ ଭାବରେ problematic AI use, emotional dependence ଓ compulsive use ଭଳି ଧାରଣା ଉପରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଛନ୍ତି।
AI କେବେ ସମସ୍ୟା ହୋଇପାରେ? AI ଆମର ସମୟ ବଞ୍ଚାଇପାରେ, ତଥ୍ୟ ଖୋଜିବାରେ ସହାୟତା କରିପାରେ ଏବଂ ଅନେକ କାମକୁ ସହଜ କରିପାରେ। ସମସ୍ୟା ସେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିବା, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା କିମ୍ବା ବାସ୍ତବ ମଣିଷଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଥା ପାଇଁ AI ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରେ।
ବିଶେଷକରି ଏକାକୀ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି AI chatbotକୁ ସାଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଭାବନାତ୍ମକ ସାଥୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି। ଗବେଷଣାରେ ଏପରି ଭାବନାତ୍ମକ ନିର୍ଭରତା ମଣିଷର ବାସ୍ତବ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
AI ଯୋଗୁଁ ମଣିଷର ଚିନ୍ତାଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛି—ଏପରି ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍କର୍ଷ ଦେବା ପାଇଁ ଏବେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଦୀର୍ଘମିଆଦି ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ। ତେବେ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସବୁକିଛି AIକୁ ଦେଇଦେବା ଅଭ୍ୟାସ ମଣିଷର ନିଜସ୍ୱ ବିଚାରଶକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଅଭ୍ୟାସକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ବୋଲି ଗବେଷଣାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, AI chatbotର ସକାରାତ୍ମକ ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। କିଛି ଗବେଷଣାରେ mental-health support କ୍ଷେତ୍ରରେ conversational AIର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉପକାରିତା ଦେଖାଯାଇଛି। ତେଣୁ AIକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖରାପ ବୋଲି କହିବା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ତେବେ ସମାଧାନ କ'ଣ? ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତାର ମୂଳ ବିଷୟ AI ନୁହେଁ, ବରଂ AIକୁ କିପରି ଏବଂ କେତେ ପରିମାଣରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। AIକୁ ଏକ ସହାୟକ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଓ ନିଜ ଚିନ୍ତା, ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ମାନବୀୟ ସମ୍ପର୍କର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା—ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି।
ଶେଷରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଏତିକି — AI ଆମର ଜୀବନକୁ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଆମ ଜୀବନର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଯେପରି AI ହାତକୁ ଚାଲିନଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ସଚେତନ ରହିବା ହିଁ ଆଜିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆବଶ୍ୟକତା।
