ମୀରା ଛୋଟବେଳୁ ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କ ଭଳି ନଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଖେଳନା ଥିଲା ଏକ ଛୋଟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି। ସେ ତାହାକୁ ସଜାଉଥିଲେ, ଫୁଲ ଦେଉଥିଲେ, ଖାଇବା ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ମଧ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ପରିବାର ଲୋକେ ଏହାକୁ ଶିଶୁସୁଲଭ ଖେଳ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୀରାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଖେଳ ନୁହେଁ, ଏକ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିର ଆରମ୍ଭ ଥିଲା।
ଏକଦିନ ମୀରା ଦେଖିଲେ ପଡ଼ୋଶୀ ଘରରେ ଏକ ବିବାହ ଚାଲିଛି। ବର ଘୋଡ଼ାରେ ବସି ଆସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ ନାଚୁଛନ୍ତି। ଛୋଟ ମୀରା ନିଜ ମା'ଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମୋର ବର କିଏ?” ମା' ହସି ଘରେ ଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ତୁମର ବର।”
ଏହି ଛୋଟ ଉତ୍ତରଟି ମୀରାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ଦେଲା। ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ, ନିଜ ସାଥୀ ଓ ଜୀବନର ସର୍ବସ୍ୱ ବୋଲି ମାନିନେଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ପ୍ରଥମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିଲେ। ଫୁଲ ସଂଗ୍ରହ କରି ମାଳା ତିଆରି କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଭଜନ ଗାଉଥିଲେ।
ସମୟ ବିତିବା ସହ ମୀରା ବଡ଼ ହେଲେ। ରାଜପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କ ବିବାହ ମେୱାଡ଼ର ରାଜକୁମାର ଭୋଜରାଜଙ୍କ ସହ ହେଲା। ଭୋଜରାଜ ଜଣେ ସାହସୀ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଯୁବରାଜ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିବାହ ପରେ ମଧ୍ୟ ମୀରାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେବଳ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଥିଲା।
ରାଜମହଲରେ ରାଜନୀତି, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ସବ ଓ ଆଡ଼ମ୍ବର ଚାଲୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ମୀରାଙ୍କ ମନ ସେସବୁରେ ନଥିଲା। ସେ ସାଧୁ-ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ସହ ଭଜନ କରୁଥିଲେ, ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଥିଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ। ଏହା ରାଜପରିବାରର ଅନେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେଲା।
ସେମାନଙ୍କ ମତରେ ଜଣେ ରାଣୀ ସାଧୁମାନଙ୍କ ସହ ବସି ଭଜନ କରିବା ରାଜପରିବାରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବିରୋଧୀ। ସେମାନେ ମୀରାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ବୁଝାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ମୀରା ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କେବଳ ଏତିକି କହୁଥିଲେ, “ମୋର ପ୍ରାଣନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ତାଙ୍କ ସେବା ହିଁ ମୋର ଧର୍ମ।”
କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ଭୋଜରାଜଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ହେଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପରେ ମୀରାଙ୍କ ଜୀବନ ଆହୁରି କଠିନ ହୋଇଗଲା। ସେହି ସମୟରେ ବିଧବା ନାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ସାମାଜିକ ବନ୍ଧନ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ମୀରା ସେସବୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିଜର ଭକ୍ତିର ପଥରେ ଅଟଳ ରହିଲେ।
ଲୋକକଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ ଯେ, ମୀରାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରୁ ଦୂରେଇବା ପାଇଁ ବହୁ ଷଡଯନ୍ତ୍ର କରାଯାଇଥିଲା। ଥରେ ତାଙ୍କୁ ବିଷ ଭରା ପାତ୍ର ପଠାଯାଇଥିଲା। ମୀରା ତାହାକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ବୋଲି ଭାବି ପିଇଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କିଛି କ୍ଷତି ହେଲା ନାହିଁ ବୋଲି ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ।
ଆଉ ଏକ କଥାରେ କୁହାଯାଏ ଯେ, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ଝୁଡ଼ିରେ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପଠାଯାଇଥିଲା। ମୀରା ଯେତେବେଳେ ଝୁଡ଼ି ଖୋଲିଲେ, ସେଠାରେ ସାପ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଫୁଲର ମାଳା ଥିଲା। ଏହି କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ନହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୀରାଙ୍କ ଅଟୁଟ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଭକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ।
ମୀରାଙ୍କ ଭଜନ କେବଳ ରାଜମହଲରେ ସୀମିତ ରହିଲା ନାହିଁ। ସେ ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱରରେ ଏମିତି ମଧୁରତା ଥିଲା ଯେ, ଲୋକେ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଆସି ତାଙ୍କ ଭଜନ ଶୁଣୁଥିଲେ। ଧନୀ କି ଗରିବ, ଉଚ୍ଚ କି ନୀଚ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ଭଜନରେ କେବଳ ସଙ୍ଗୀତ ନଥିଲା, ଥିଲା ଆତ୍ମାର ଡାକ। ସେ ଗାଉଥିଲେ—“ମୋର ତ ଗିରିଧର ଗୋପାଳ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।” ଏହି ଭାବନା ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଜୀବନର ସାର ଥିଲା।
ମୀରା ପରେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟଲୀଳା ସହ ଜଡ଼ିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ଭଜନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସେବାରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ପରେ ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରକାଧୀଶ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଭଜନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେମ, ଭକ୍ତି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପଣର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଥିଲେ।
ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ଜୀବନର ଶେଷ ଦିନରେ ମୀରା ଦ୍ୱାରକାଧୀଶ ମନ୍ଦିରରେ ଭଜନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲେ। ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା। ଯଦିଓ ଏହା ଐତିହାସିକ ଭାବେ ସ୍ଥିର ହୋଇନାହିଁ, ତଥାପି ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଳିତ କାହାଣୀ।
ମୀରାବାଇ କେବଳ ଜଣେ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ, ସେ ଜଣେ ମହାନ କବୟିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ଶତାଧିକ ଭଜନ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେହି ଭଜନଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ଦିର, ଆଶ୍ରମ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ମଞ୍ଚରେ ଗାଯାଉଛି। ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ପ୍ରେମ, ବିରହ, ସମର୍ପଣ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସୀମ ଆସ୍ଥା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
ମୀରାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି କେବେ ଭୟକୁ ମାନେ ନାହିଁ। ସମାଜ ବିରୋଧ କରୁ, ପରିସ୍ଥିତି କଠିନ ହେଉ କିମ୍ବା ଜୀବନରେ ଅନେକ ବାଧା ଆସୁ—ଯଦି ମନରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଥାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଛୋଟ ଲାଗିଥାଏ।
ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୀରାବାଇଙ୍କ ନାମ ନିଆଯାଇଲେ ମନରେ ଭକ୍ତିର ଏକ ପବିତ୍ର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲେ ଯେ, ସତ୍ୟ ପ୍ରେମ ଧନ, ପଦବୀ କିମ୍ବା ରାଜସିଂହାସନରେ ନୁହେଁ; ବରଂ ନିଷ୍କାମ ସମର୍ପଣରେ ରହିଛି। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଭାରତୀୟ ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ସଦା ସ୍ମରଣୀୟ ରହିବ।
ମୀରାବାଇଙ୍କ କାହାଣୀ ଆମକୁ କହେ ଯେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ, ସତ୍ୟ ପ୍ରେମ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତି ମଣିଷକୁ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଓ ବାଧା ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ସାହସ ଦେଇଥାଏ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆଜି ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ।
