ଆମ ଦୈନିକ ଜୀବନରେ ପିଆଜ ରନ୍ଧଣଶାଳାର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ। ତରକାରୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସଲାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଆଜ ବ୍ୟବହାର ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ପିଆଜ କାଟିବା ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ବାହାରୁଥାଏ, ଯାହା ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ଅସୁବିଧାର କାରଣ ହୁଏ। ଏହା କୌଣସି ଭାବନାମୂଳକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ପିଆଜର ଭିତରେ ଗନ୍ଧକ (sulfur) ଯୁକ୍ତ ଯୋଗିକ ଥାଏ। ପିଆଜ କାଟିବା ସମୟରେ ତାହାର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଓ ଏକ ବିଶେଷ ଏନ୍ଜାଇମ୍ “Alliinase” ସକ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଗନ୍ଧକ ଯୁକ୍ତ ଯୋଗିକ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି “Syn-Propanethial-S-oxide” ନାମକ ଏକ ଉଡନ୍ତା ଗ୍ୟାସ ତିଆରି କରେ।
ଏହି ଗ୍ୟାସ ବାୟୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମ ଆଖିକୁ ପହଞ୍ଚେ। ଆଖିର ସତହରେ ଥିବା ଆଞ୍ଚଳିକ ପାଣି (tear film) ସହ ଏହା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ସାମାନ୍ୟ ଆମ୍ଲ (acid) ତିଆରି କରେ। ଏହା ଆଖିରେ ଜ୍ୱଳନ, ଚୁଲୁଣି ଓ ଅସୁବିଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହାକୁ ଦେଖି ଆମ ଶରୀରର ସ୍ୱାଭାବିକ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସକ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ ଓ ଆଖିରୁ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଲୁହ ବାହାରି ଏହି ଆମ୍ଲକୁ ପତଳା କରି ଦୂର କରିଦେଇଥାଏ।
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ପିଆଜର ପ୍ରକାର ଓ ତାହାର ତାଜାପନ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ନୂତନ ଓ ତାଜା ପିଆଜରେ ଏହି ଗ୍ୟାସ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାରୁ ଆଖିରୁ ଅଧିକ ଲୁହ ବାହାରିପାରେ। ଏହାସହିତ, ଯେଉଁମାନେ କଣ୍ଟାକ୍ଟ ଲେନ୍ସ ପିନ୍ଧନ୍ତି ସେମାନେ କେବେ କେବେ କମ୍ ପ୍ରଭାବ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, କାରଣ ଲେନ୍ସ ଗ୍ୟାସକୁ ସରାସରି ଆଖିରେ ପହଞ୍ଚିବାରୁ ରୋକେ।
ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ କମାଇବା ପାଇଁ କିଛି ସରଳ ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ପିଆଜକୁ କାଟିବା ପୂର୍ବରୁ ଫ୍ରିଜରେ ରଖି ଥଣ୍ଡା କରିଲେ ଗ୍ୟାସର ନିଷ୍କାସନ କମିଯାଏ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଛୁରି ବ୍ୟବହାର କରିଲେ କୋଷ କମ୍ ଭାଙ୍ଗେ, ଯାହାରୁ ଗ୍ୟାସ କମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ, ପାଣି ତଳେ କିମ୍ବା ପାଖରେ ଏକ ଏକ୍ଜହସ୍ଟ ଫ୍ୟାନ୍ ଚାଲୁ କରି କାଟିଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ୟାସ ଆଖିକୁ କମ୍ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନରେ ଏହି ସମସ୍ୟାର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ନେଇ ମଧ୍ୟ କାମ ହୋଇଛି। କିଛି ଦେଶରେ “tearless onion” ବିକାଶ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଏହି ଗ୍ୟାସ ଉତ୍ପାଦନ କମ୍ କରାଯାଇଛି।
ସେହିପରି, ପିଆଜ କାଟିବା ସମୟରେ ଆଖିରୁ ଲୁହ ବାହାରିବା କୌଣସି ଅଜଣା ଘଟଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମ ଶରୀରର ସୁରକ୍ଷା ତନ୍ତ୍ରର ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା। ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ଏହାକୁ ବୁଝିଲେ ଆମେ ସହଜ ଉପାୟରେ ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ କମାଇପାରିବା।
