ଭାରତୀୟ ସମିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୨୧ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କୁ “ଜୀବନ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଧିକାର” ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଅଧିକାରର ଅର୍ଥ କେବଳ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମ୍ମାନଜନକ, ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ଯାପନର ନିଶ୍ଚୟତା। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଏହି ଅଧିକାରର ଅଂଶ। ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ଡାକ୍ତରୀ ଅବହେଳା କିମ୍ବା ଅସାବଧାନତାର ଫଳରେ ରୋଗୀଙ୍କ ଜୀବନ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ଏହା କେବଳ ଏକ ବୃତ୍ତିଗତ ତ୍ରୁଟି ନୁହେଁ—ଏହା ଜୀବନର ଅଧିକାରର ଉଲ୍ଲଂଘନର ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଉଠେ।
ଡାକ୍ତରମାନେ ସମାଜରେ ଜୀବନଦାତା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଦୀର୍ଘ ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପରେ ସେମାନେ ଜୀବନ ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କେତେକ ଘଟଣାରେ ଅବହେଳା, ଅନୁଚିତ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରକ୍ରିୟା, ତଥ୍ୟ ଗୋପନ କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ଲାଭର ପ୍ରବୃତ୍ତି ନିମନ୍ତେ ରୋଗୀମାନେ ଅପୂରଣୀୟ କ୍ଷତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଘଟଣା ଘଟିଲେ ଜନମାନସରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅବିଶ୍ୱାସ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଯାହା ସମଗ୍ର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରଶ୍ନବାଚକ କରେ।
ଆଇନ ଏପରି ଅଭିଯୋଗକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ସହ ନେଇଥାଏ। ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ସହିତାର ସମ୍ପର୍କିତ ଧାରା ଅନୁଯାୟୀ ଗୁରୁତର ଅବହେଳା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଇନୁନ୍ମୁଖୀ କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ ହୋଇପାରେ। ଏଥିସହ ରାଜ୍ୟ ଓ ଜାତୀୟ ମେଡିକାଲ କାଉନସିଲ ତଦନ୍ତ କରି ଲାଇସେନ୍ସ ସ୍ଥଗିତ କିମ୍ବା ବାତିଲ କରିପାରେ। ପ୍ରୟୋଜନ ହେଲେ କାରାଦଣ୍ଡ ଓ ଆର୍ଥିକ ଜରିମାନା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ, ବହୁ ମାମଲାରେ ମେଡିକାଲ ନେଗ୍ଲିଜେନ୍ସ ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାନଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ତଥାପି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅସଫଳ ଚିକିତ୍ସାକୁ ଅବହେଳା ବୋଲି ଗଣାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ସର୍ବଦା ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଦେଇପାରେନାହିଁ। ରୋଗର ଜଟିଳତା, ରୋଗୀଙ୍କ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସ୍ଥିତି ଓ ଆପାତକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଫଳାଫଳକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ସେହିପରି ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମତାମତ, ବିଶେଷଜ୍ଞ ରିପୋର୍ଟ ଓ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ତଦନ୍ତ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ। ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଦୋଷାରୋପ କରିବା ଯେପରି ଅନ୍ୟାୟ, ସେପରି ଦୋଷୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ ଦେବା ମଧ୍ୟ ସମାଜ ପାଇଁ ହାନିକାରକ।
ସରକାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା, ହସ୍ପିଟାଲରେ ପ୍ରୟାପ୍ତ ଢାଞ୍ଚା ଓ ମାନବ ସମ୍ପଦ ଯୋଗାଇବା, ଏବଂ ନିୟମିତ ନିରୀକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଡାକ୍ତରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୀତିଶିକ୍ଷା, ସଂବେଦନଶୀଳତା ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧକୁ ଅଗ୍ରଗତି ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ରୋଗୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ସଚେତନତା ଓ ଆଇନି ଜ୍ଞାନ ଦରକାର।
ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜୀବନର ଅଧିକାର ଅସ୍ପର୍ଶନୀୟ। ଡାକ୍ତରୀ ପେଶା ମାନବତାର ସେବା ପାଇଁ, ନୁହେଁ କି ଅବହେଳାର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ତଦନ୍ତ, କଠୋର ଶାସନ ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ମାତ୍ର ଆମେ ଜୀବନର ଅଧିକାରକୁ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବୁ।
