ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ‘ନିଜର’, ଜିତିବା ପରେ କାହିଁକି ‘ଅଜଣା’ ହୋଇଯାଏ ତୃଣମୂଳ କର୍ମୀ?
ରାଜନୀତିରେ ନିଷ୍ଠାର କଥା ବହୁତ କୁହାଯାଏ। ଦଳ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ, ସଂଗଠନ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ପରିଶ୍ରମ—ଏସବୁକୁ ନେଇ ମଞ୍ଚରୁ ମଞ୍ଚରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଭାଷଣ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ନିର୍ବାଚନ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଏହି ନିଷ୍ଠାର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ରହିଯାଏ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଆଜି ଅନେକ ତୃଣମୂଳ କର୍ମୀଙ୍କ ମନରେ ଘୁରୁଛି।
ଯେଉଁ କର୍ମୀ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଗାଁରୁ ଗାଁ ବୁଲିଥିଲେ, ଘରକୁ ଘର ଯାଇ ଭୋଟ ମାଗିଥିଲେ, ଦଳର ନୀତି ଓ ନେତୃତ୍ୱର ପକ୍ଷରେ ଲୋକଙ୍କ ସହ ତର୍କ କରିଥିଲେ, ରାତିଦିନ ଏକ କରି ସଂଗଠନକୁ ମଜବୁତ କରିଥିଲେ—ନିର୍ବାଚନ ପରେ ସେହି କର୍ମୀଙ୍କୁ ଯଦି ପଛକୁ ଠେଲି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ରାଜନୀତିର ନୈତିକତା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ସମସ୍ୟା ଆହୁରି ଗଭୀର ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ପରେ ଅନ୍ୟ ଦଳରୁ ଆସୁଥିବା କିମ୍ବା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ମାତ୍ର ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ମିଳେ। ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଦଳର ଝଣ୍ଡା ଧରିଥିବା କର୍ମୀ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥାନ୍ତି, ଆଉ ନୂଆ ଆସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହଠାତ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ, ଦାୟିତ୍ୱ କିମ୍ବା ସୁଯୋଗ ପାଇଯାଉଥିଲେ—ଏହି ଅନୁଭବ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଏଠାରେ ମୂଳ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଦଳ କି କେବଳ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ପାଇଁ? ନା ଦଳ ଗଢ଼ିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ?
ଯଦି ଦଳ କେବଳ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ କର୍ମୀଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇବ ଏବଂ ବିଜୟ ପରେ ସେହି କର୍ମୀଙ୍କୁ ଭୁଲିଯିବ, ତେବେ ସଂଗଠନର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଦୁର୍ବଳ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ। କାରଣ ନେତାଙ୍କ ଭାଷଣ ନିର୍ବାଚନ ଜିତାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସଂଗଠନ ଗଢ଼ିଥାନ୍ତି ତୃଣମୂଳ କର୍ମୀ।
ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ‘ଲାଭ ଦେଖି ରାଜନୀତି’ର ପ୍ରବୃତ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦଳର ଆଦର୍ଶ ଓ ସଂଗଠନ ପାଇଁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଯଦି ଦେଖନ୍ତି ଯେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ବାଚନ ପରେ ଦଳକୁ ଆସି ତୁରନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇଯାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ତାହା କର୍ମୀଙ୍କ ମନୋବଳ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ଅନ୍ୟ ଦଳରୁ ଆସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କେବେ ସୁଯୋଗ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ। ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଜନୀତିରେ ଦଳ ବିସ୍ତାର ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ନୂଆ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ଦେବା ସମୟରେ ପୁରୁଣା କର୍ମୀଙ୍କ ଅବଦାନକୁ କେତେ ମାତ୍ରାରେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉଛି?
ରାଜନୀତିରେ ନିଷ୍ଠାକୁ ଯଦି କେବଳ ଭୋଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ନିଷ୍ଠା ନୁହେଁ, ବରଂ ସୁଯୋଗବାଦୀ ସମ୍ପର୍କର ରୂପ ନେଇପାରେ। କର୍ମୀଙ୍କ ଠାରୁ ତ୍ୟାଗ ଆଶା କରିବା ଏବଂ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଣଦେଖା କରିବା—ଏହି ବିରୋଧାଭାସ ଯେକୌଣସି ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ।
ଏଠାରେ ନେତୃତ୍ୱର ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। କିଏ କେତେ ଦିନ ଦଳରେ ରହିଲେ, ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ କେତେ କାମ କଲେ—ଏସବୁ ମାତ୍ର ନୁହେଁ; ଜଣେ କର୍ମୀ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ କେତେ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି, ସଂଗଠନ ପାଇଁ କେତେ ସମୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ୟାକୁ କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି—ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
କାରଣ ନେତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଭିଡ଼ ହେବା ଏବଂ ମାଟିରେ ସଂଗଠନ ଗଢ଼ିବା—ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ କଥା।
ରାଜନୀତିରେ ଯେତେବେଳେ ନିଷ୍ଠାର ମୂଲ୍ୟ ହୁଏ ବିଶ୍ୱାସଘାତ
ଆଜିର ରାଜନୀତି ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଆବଶ୍ୟକତା ହେଉଛି ଭରସା। ନେତା ଓ କର୍ମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭରସା, ପୁରୁଣା ଓ ନୂଆ କର୍ମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ଦଳୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା।
ନଚେତ୍ ଆଜି ଯେଉଁ କର୍ମୀ ନିରବରେ ଦଳର ପତାକା ଧରି ରହିଛନ୍ତି, ସେହି କର୍ମୀ ଆସନ୍ତାକାଲି ନିଜକୁ ପଚାରିପାରନ୍ତି—“ଯେତେବେଳେ ମୋର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା, ମୁଁ ଦଳର ଥିଲି; ଏବେ ଦଳ ଜିତିଗଲା ପରେ ମୁଁ କାହାର?”
ରାଜନୀତିରେ ଦଳ ବଦଳିପାରେ, ନେତା ବଦଳିପାରନ୍ତି, ସମୀକରଣ ବଦଳିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ କର୍ମୀମାନେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଦଳର ଭିତ୍ତି ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ନିର୍ବାଚନୀ ସମୟର ‘ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି’ ଭାବେ ଦେଖାଗଲେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂଗଠନର ଆତ୍ମା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପାରେ।
ନିଷ୍ଠାକୁ ସମ୍ମାନ ନମିଳିଲେ ଅସନ୍ତୋଷ ଜନ୍ମ ନିଏ। ଅସନ୍ତୋଷକୁ ଅଣଦେଖା କଲେ ଦୂରତା ବଢ଼େ। ଆଉ ଦଳ ଓ ତୃଣମୂଳ କର୍ମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ବଢ଼ିଲେ, ତାହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଜଣେ କର୍ମୀ ଉପରେ ନୁହେଁ—ସମଗ୍ର ସଂଗଠନ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
ତେଣୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେଇ—
ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବା ପରେ ଦଳ ତୃଣମୂଳ କର୍ମୀଙ୍କୁ ମନେ ରଖୁଛି କି, ନା ନୂଆ ସୁଯୋଗବାଦୀ ସମୀକରଣ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଣା ନିଷ୍ଠାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିସ୍ମୃତ କରୁଛି?
