ବିଶେଷ ରିପୋର୍ଟ | TRO 24 NEWS
ପୃଥିବୀର ମାନଚିତ୍ର ଆମକୁ ଆଜି ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେହି ମାନଚିତ୍ର ସବୁବେଳେ ଏଭଳି ରହିବ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀର ଭିତରେ ଚାଲୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୀର ଭୂତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ମହାଦେଶ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତର ଆକାର ବଦଳାଇ ଆସିଛି। ଆଜି ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଘଟୁଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଭୂଗୋଳିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହି ଭବିଷ୍ୟତ ପୃଥିବୀର ଏକ ଝଲକ ଦେଉଛି। ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି ଆଫ୍ରିକା ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ଅଲଗା ହୋଇଯିବ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆଫ୍ରିକା ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆ ଦିଗକୁ ଆଗେଇବ ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ବିଶାଳ ପର୍ବତମାଳା ଗଠିତ ହୋଇପାରେ। ତେବେ ଏହି ଦାବି କେତେ ସତ?
ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାରେ ରହିଛି East African Rift System। ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ଭୂ-ଫାଟ ଅଞ୍ଚଳ। ଏଠାରେ ଆଫ୍ରିକାର ଭୂଖଣ୍ଡର ଦୁଇଟି ବଡ଼ Plate Nubian Plate ଓ Somali Plate ଧୀରେ ଧୀରେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେ ଯାଉଛି। ଏହାର ପ୍ରଭାବ Ethiopia, Kenya, Tanzania ଓ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଭୂକମ୍ପ, ଭୂମିର ଫାଟ, ଅଗ୍ନିପର୍ବତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ଭୂପୃଷ୍ଠର ଧୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହି tectonic activity ସହ ଜଡ଼ିତ।
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାର ଏକ ଅଂଶ ମୁଖ୍ୟ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଭୂଭାଗଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇପାରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ନୂଆ ସମୁଦ୍ରୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ଗଠିତ ହୋଇପାରେ।
ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭୁଲ ବୁଝାମଣା ରହିଛି। ଆଫ୍ରିକା ଓ ଭାରତ ତୁରନ୍ତ ଧକ୍କା ହେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏପରି କୌଣସି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଶଙ୍କା ନାହିଁ। ଏହା ମାନବ ଜୀବନର ସମୟସୀମାରେ ଘଟିବା ଘଟଣା ନୁହେଁ। ପୃଥିବୀର tectonic plates ବର୍ଷକୁ କେବଳ କିଛି ସେଣ୍ଟିମିଟର ହାରରେ ଗତି କରନ୍ତି। ଏହି ଗତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୀର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଅସାଧାରଣ ହୋଇପାରେ। ଆଫ୍ରିକାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗତି ଓ ୟୁରୋପ-ଏସିଆ ସହ ଏହାର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ tectonic interaction ଆଗାମୀ ଭୂଗୋଳକୁ ବଦଳାଇପାରେ।
ଏହିଠାରେ ରହିଛି ସବୁଠାରୁ ରୋଚକ ପ୍ରଶ୍ନ। ଭାରତୀୟ Plate ଓ Eurasian Plate ର collision ରୁ ଯେପରି Himalaya ଗଠିତ ହୋଇଛି, ସେହିପରି ଭବିଷ୍ୟତରେ Africa, Arabia ଓ Eurasia ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିବା collision ଆହୁରି ବଢ଼ିଲେ ନୂଆ ବିଶାଳ mountain belt ଗଠିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି continental plate ପରସ୍ପର ଆଡ଼କୁ ଗତି କରେ, ଭୂପୃଷ୍ଠ ଚାପିଯାଏ, ଭାଙ୍ଗେ ଏବଂ ଉପରକୁ ଉଠେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଚାଲିଲେ ବିଶାଳ ପର୍ବତମାଳା ତିଆରି ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ “ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆଫ୍ରିକା-ୟୁରୋପ-ଏସିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ Himalaya-scale mountain belt ଗଠିତ ହୋଇପାରେ” ବୋଲି କିଛି scientific models ରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ।
ଆଜି ଆଫ୍ରିକା ଓ ୟୁରୋପ ମଧ୍ୟରେ Mediterranean Sea ରହିଛି। କିନ୍ତୁ plate movement ଚାଲିଥିବାରୁ ଏହି ସମୁଦ୍ରର ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ନୁହେଁ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ Africa ଓ Eurasia ମଧ୍ୟରେ convergence ବଢ଼ିଲେ Mediterranean ଅଞ୍ଚଳ ସଙ୍କୁଚିପାରେ। ଦିନେ ଏହାର ବଡ଼ ଅଂଶ ବନ୍ଦ ହୋଇ ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ଭୂମି ଓ ପର୍ବତ ଗଠିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା tectonic models ରେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହା ଆଜି କିମ୍ବା ଆସନ୍ତା କିଛି ଶତାବ୍ଦୀର ଘଟଣା ନୁହେଁ ଏହା ଭୂତାତ୍ତ୍ୱିକ ସମୟର ଘଟଣା।
ଯଦି ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭୂଗୋଳ ଏତେ ବଡ଼ ଭାବରେ ବଦଳେ, ତେବେ ପାଣିପାଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହେବ। ପର୍ବତମାଳା ବାୟୁର ଗତିକୁ ବଦଳାଏ। ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଧିକ ବର୍ଷା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏହାକୁ rain-shadow effect କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ନୂଆ ବିଶାଳ ପର୍ବତମାଳା ଗଠିତ ହେଲେ Africa, Europe, Middle East ଓ Asia ର ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ଓ ବର୍ଷା ବଣ୍ଟନରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ।
ଭାରତୀୟ monsoon ଏକ ବିଶାଳ climate system। ଏହା Indian Ocean, Arabian Sea, Himalaya, Tibetan Plateau ଏବଂ Africa ସମେତ ଅନେକ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳର ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ। ଯଦି ଭବିଷ୍ୟତରେ Africa–Arabia–Asia ର ଭୂଗୋଳ ବହୁତ ବଦଳିଯାଏ, ତେବେ monsoon circulation ମଧ୍ୟ ବଦଳିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିବ। କେଉଁଠି ଅଧିକ ବର୍ଷା, କେଉଁଠି ମରୁଭୂମି, କେଉଁଠି ନୂଆ ଘାସଭୂମି ଏଭଳି ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ ଆଜିଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିଦେବା ଯେ “ଭାରତରେ ବର୍ଷା ବଢ଼ିବ” କିମ୍ବା “ଓଡ଼ିଶାରେ ମରୁଭୂମି ହେବ”—ଏହା ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ।
ପୃଥିବୀର ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥିର ନୁହନ୍ତି। ସେମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗତି କରନ୍ତି। ଅତୀତରେ Pangaea ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ supercontinent ଥିଲା। ତାହା ଭାଙ୍ଗି ଆଜିର ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଗଠିତ ହୋଇଛି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ପୁଣି ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକ ନୂଆ supercontinent ଗଠନ କରିପାରନ୍ତି ବୋଲି ବିଭିନ୍ନ scientific models ପ୍ରସ୍ତାବ କରିଛି। ଅର୍ଥାତ୍— Pangaea ଭାଙ୍ଗିଥିଲା। ଆଜିର ମହାଦେଶ ଗଠିତ ହୋଇଛି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ପୁଣି ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆଫ୍ରିକାର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆଫ୍ରିକାର ଭୂ-ଫାଟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର mountain building ମାନବ ସଭ୍ୟତା ପାଇଁ ଆସନ୍ତା କିଛି ବର୍ଷ କିମ୍ବା କିଛି ଶତାବ୍ଦୀର ବିପଦ ନୁହେଁ। ଏହା ପୃଥିବୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୀର tectonic evolution ର ଏକ ଅଂଶ। ତଥାପି ଏହା ଆମକୁ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ସତ୍ୟ ମନେ ପକାଇଦିଏ ପୃଥିବୀ ଜୀବନ୍ତ ଏବଂ ଗତିଶୀଳ। ଆମେ ଯେଉଁ ମହାଦେଶ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତକୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ପ୍ରକୃତରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀର ଦୀର୍ଘ ଇତିହାସରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆକୃତି। ଆଜି ଯେଉଁଠି ସମୁଦ୍ର, ଦିନେ ସେଠାରେ ପର୍ବତ ହୋଇପାରେ। ଆଜି ଯେଉଁଠି ଭୂମି, ଦିନେ ସେଠାରେ ସମୁଦ୍ର ଆସିପାରେ। ଏବଂ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଗତି ଏତେ ଧୀର ଯେ ମଣିଷ ତାହାକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନୁଭବ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଆଫ୍ରିକାର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଚାଲୁଥିବା tectonic rifting ଏକ ବାସ୍ତବ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଘଟଣା। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହା ନୂଆ ସମୁଦ୍ରୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଅନ୍ୟପଟେ Africa ର ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଗତି Europe–Asia ସହ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ collision କୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇପାରେ। ଏହାର ଫଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଭୂତାତ୍ତ୍ୱିକ ସମୟରେ ନୂଆ ପର୍ବତମାଳା ଓ ନୂଆ ଭୂଗୋଳ ଗଠିତ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ “ଆଫ୍ରିକା ଶୀଘ୍ର ଭାରତ ସହ ଧକ୍କା ହେବ” ଏକ sensational claim; ଏହାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ତୁରନ୍ତ ଘଟିବା ଘଟଣା ବୋଲି କହିହେବ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀ ବଦଳୁଛି କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ଘଡ଼ିରେ ନୁହେଁ, ପୃଥିବୀର ଘଡ଼ିରେ।
