ଆଜିକାଲି ସୋସିଆଲ ମିଡ଼ିଆ ଖୋଲିଲେ ପ୍ରତିଦିନ କେହି ନା କେହି ଖାଟୁଶ୍ୟାମ, ଦ୍ୱାରିକା, ବୈଷ୍ଣୋ ଦେବୀ, ବାଲାଜୀ, କେଦାରନାଥ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନର ଫଟୋ ଓ ଭିଡିଓ ପୋଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି। ହାତରେ ମୋବାଇଲ, ମୁହଁରେ ହସ, ପଛରେ ମନ୍ଦିର। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ମନକୁ ବାରମ୍ବାର ଆସେ—ଆମେ ସତରେ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଯାଉଛୁ କି, ନା କେବଳ ଟୁରିଷ୍ଟ ହୋଇ?
ଧର୍ମର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ମନକୁ ପବିତ୍ର କରିବା, ଅହଂକାରକୁ କମାଇବା, ସେବା, କରୁଣା ଓ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିବା। କିନ୍ତୁ ଆଜି ଅନେକ ସମୟରେ ଧର୍ମ କେବଳ ଦର୍ଶନ, ଫଟୋ ଓ ଭିଡିଓରେ ସୀମିତ ହୋଇଯାଉଛି। ଭକ୍ତିର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ଆତ୍ମସମର୍ପଣର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଚାର ଏବଂ ସାଧନାର ସ୍ଥାନରେ ସେଲ୍ଫି ସଂସ୍କୃତି ବଢ଼ୁଛି।
ଆମେ ବର୍ଷକୁ ଥରେ କିମ୍ବା ଦୁଇଥର ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟର ଦୂରର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଛୁ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ଗାଁ କିମ୍ବା ସହରର ମନ୍ଦିରରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତି ସମୟରେ କେତେଥର ଉପସ୍ଥିତ ରହୁଛୁ? ଘର ପାଖରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରର ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ଆମ କାନକୁ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଦୂରର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନର ଫଟୋ ସୋସିଆଲ ମିଡ଼ିଆରେ ଦେଖାଇବାକୁ ଆମେ ବହୁତ ଆଗ୍ରହୀ।
ଭକ୍ତି ଓ ପରିଭ୍ରମଣ ଏକ ନୁହେଁ। ପରିଭ୍ରମଣ ଶରୀରର ଯାତ୍ରା, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ହେଉଛି ମନର ଯାତ୍ରା। ଜଣେ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ନୂଆ ସ୍ଥାନ ଦେଖିବାକୁ ଯାଏ, ଜଣେ ଭକ୍ତ ନିଜ ଭିତରର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଯାଏ। ପର୍ଯ୍ୟଟକ ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦେଖେ, ଭକ୍ତ ମନ୍ଦିରର ମହିମା ଅନୁଭବ କରେ। ପର୍ଯ୍ୟଟକ କ୍ୟାମେରାରେ ସ୍ମୃତି ନେଇ ଫେରେ, ଭକ୍ତ ହୃଦୟରେ ସଂସ୍କାର ନେଇ ଫେରେ।
ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ କେବଳ ମନ୍ଦିରରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖୋଜେ ନାହିଁ। ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଂଶକୁ ଦେଖେ। ଭୋକିଲାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା, ଦୁଃଖୀକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବା, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ସତ୍ୟ କହିବା ଓ ନ୍ୟାୟର ପକ୍ଷରେ ଠିଆ ହେବା—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିର ରୂପ। ଯଦି ଏସବୁ ଆମ ଜୀବନରେ ନାହିଁ, ତେବେ କେବଳ ତୀର୍ଥ ଭ୍ରମଣ ଆମକୁ ଭକ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଆଜି ଅନେକ ଲୋକ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଭାବନ୍ତି—କେଉଁ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବେ, କେଉଁଠି ଫଟୋ ଉଠାଇବେ, କେଉଁ ରିଲ୍ ବନାଇବେ। କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିର ପ୍ରଥମ ସର୍ତ୍ତ ହେଉଛି ବିନମ୍ରତା। ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ରହେ, ସେଠି ଭକ୍ତିର ସ୍ଥାନ କମିଯାଏ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଭୁଲ। ବରଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ମହାନ ପରମ୍ପରା। କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ଘୁରିବା, ଦେଖାଇବା କିମ୍ବା ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟ କମିଯାଏ।
ଧର୍ମ ଆମକୁ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଶିଖାଏ, ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ନୁହେଁ। ପ୍ରେମ କରିବାକୁ ଶିଖାଏ, ଘୃଣା କରିବାକୁ ନୁହେଁ। ସେବା କରିବାକୁ ଶିଖାଏ, ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆମର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପରେ ଆମର ବ୍ୟବହାର, ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଚରିତ୍ରରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସୁନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ କେବଳ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଛୁ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ନୁହେଁ।
ଆଜି ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଛି ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା। ମୁଁ ମନ୍ଦିରକୁ କାହିଁକି ଯାଉଛି? ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ, ନା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖାଇବାକୁ? ମୋର ଭକ୍ତି ମନରେ ଅଛି, ନା କେବଳ ମୋବାଇଲ ସ୍କ୍ରିନରେ?
ପ୍ରକୃତ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ମନ୍ଦିର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସତ୍କର୍ମ ପୂଜା ସମାନ। ତେଣୁ ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ କେବଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇବା ନୁହେଁ, ଭକ୍ତିର ଗଭୀରତା ବଢ଼ାଇବା। ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ସହିତ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିବା। ଭଗବାନଙ୍କୁ କେବଳ ଗର୍ଭଗୃହରେ ନୁହେଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ହୃଦୟରେ ଦେଖିବାର ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
ଶେଷରେ ପ୍ରଶ୍ନଟି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ—ଆମେ ସତରେ ଭକ୍ତ, ନା କେବଳ ଟୁରିଷ୍ଟ? ଉତ୍ତର ଅନ୍ୟ କେହି ଦେବେ ନାହିଁ; ଉତ୍ତର ଆମର ଆଚରଣ, ଆମର ଜୀବନଶୈଳୀ ଓ ଆମର ଭକ୍ତି ନିଜେ ଦେବ।
