ବର୍ତ୍ତମାନ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ “ଏଲ ନିନୋ” କୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ଖବର କାଗଜ, ଟିଭି ଚ୍ୟାନେଲ, ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ଓ ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମୁଖରେ ବାରମ୍ବାର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ — କଣ ଏହି ଏଲ ନିନୋ? ଏହା କେମିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ? ଭାରତ ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବ କେମିତି ଥିଲା? ଏହାକୁ ନେଇ ଲୋକେ ଭୟଭୀତ ହେବା ଉଚିତ କି? ଆସନ୍ତୁ ଏହି ବିଷୟକୁ ସହଜ ଭାଷାରେ ବୁଝିବା।
ଏଲ ନିନୋ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳବାୟୁ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହା ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରର ମଧ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବ ଅଂଶର ସମୁଦ୍ର ଜଳ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରା ଠାରୁ ଅଧିକ ଗରମ ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଘଟଣା ପୃଥିବୀର ଅନେକ ଦେଶର ପାଣିପାଗକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
“ଏଲ ନିନୋ” ଶବ୍ଦଟି ସ୍ପାନିଶ ଭାଷାରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ “ଛୋଟ ଛୁଆ” କିମ୍ବା “ଶିଶୁ ଯୀଶୁ”। ପେରୁ ଓ ଇକ୍ୱାଡୋର ନିକଟର ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ। ସାଧାରଣତଃ ଡିସେମ୍ବର ସମୟରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ “ଏଲ ନିନୋ” ନାମ ଦେଇଥିଲେ।
ସାଧାରଣ ଭାବରେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରର ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବାତାସ ବହିଥାଏ। ଏହାକୁ “ଟ୍ରେଡ୍ ୱିଣ୍ଡ” କୁହାଯାଏ। ଏହି ବାତାସ ଗରମ ଜଳକୁ ଏସିଆ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଦିଗକୁ ଠେଲିଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ କେତେକ ବର୍ଷରେ ଏହି ବାତାସ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ କିମ୍ବା ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ। ତେବେ ଗରମ ପାଣି ପୁଣି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଫେରିଆସେ ଓ ସମୁଦ୍ର ତାପମାତ୍ରା ବଢିଯାଏ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଏଲ ନିନୋ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥାକୁ “ଲା ନିନା” କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳ ସାଧାରଣ ଠାରୁ ଅଧିକ ଠଣ୍ଡା ହୁଏ।
ଭାରତର କୃଷି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବହୁ ଅଂଶରେ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। କିନ୍ତୁ ଏଲ ନିନୋ ଆସିଲେ ମନସୁନ ଦୁର୍ବଳ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହେ। ଫଳରେ ବର୍ଷା କମ ହୁଏ, ଖରା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଓ ଚାଷ ବହୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ।
ଭାରତରେ ଅନେକ ଥର ଏଲ ନିନୋ ର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଇଛି।
୧୯୮୨-୮୩ ର ଏଲ ନିନୋ
ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏଲ ନିନୋ ମଧ୍ୟରୁ ଗଣାଯାଏ। ଭାରତରେ ବର୍ଷା ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା ଓ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ର ଚାପରେ ପଡିଥିଲା।
୧୯୯୭-୯୮ ର ଏଲ ନିନୋ
ଏହା ବିଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏଲ ନିନୋ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ବହୁ ଦେଶରେ ବନ୍ୟା, ଖରା, ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଭଳି ଘଟଣା ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଭାରତର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମନସୁନ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା।
୨୦୦୨ ର ଏଲ ନିନୋ
ଏହି ବର୍ଷ ଭାରତରେ ଭୟଙ୍କର ଖରା ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ବର୍ଷା ପରିମାଣ ବହୁ କମିଥିଲା। ଚାଷୀମାନେ ବଡ଼ କ୍ଷତି ସହିଥିଲେ।
୨୦୦୯ ର ଏଲ ନିନୋ
ଏହି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ମନସୁନ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିଲା। ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ପାଣି ଅଭାବ ଓ ଚାଷ କ୍ଷତି ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
୨୦୧୫-୧୬ ର ଏଲ ନିନୋ
ଏହି ସମୟରେ ଦେଶର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଭୟଙ୍କର ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ତାପମାତ୍ରା ବହୁ ବଢିଯାଇଥିଲା।
ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ଏଲ ନିନୋ ର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ରାଜ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
୧. ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି
ଏଲ ନିନୋ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ହୋଇପାରେ। ଅନେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ୪୫ ଡିଗ୍ରୀ ଠାରୁ ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରା ଦେଖାଯାଏ। ବିଶେଷକରି ଝାରସୁଗୁଡା, ସମ୍ବଲପୁର, ସୋନପୁର, ବଲାଙ୍ଗୀର ଭଳି ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା ଜିଲ୍ଲା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି।
୨. ବର୍ଷା କମିଯିବା
ମନସୁନ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ଧାନ ଚାଷ ଉପରେ ସିଧା ପ୍ରଭାବ ପଡେ। ଚାଷୀମାନେ ପାଣି ଅଭାବରେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡନ୍ତି।
୩. ଜଳ ସଂକଟ
ନଦୀ, ପୋଖରୀ ଓ ଜଳାଶୟରେ ପାଣି କମିଯାଏ। ପିଇବା ପାଣି ସମସ୍ୟା ବଢିପାରେ।
୪. ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା
ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରା ଫଳରେ ହିଟ୍ଷ୍ଟ୍ରୋକ, ଜଳଶୂନ୍ୟତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମଜନିତ ରୋଗ ବଢିଯାଏ।
୫. ବିଦ୍ୟୁତ ଚାହିଦା ବଢିବା
ଗରମ ବଢିଲେ AC, ପଖା ଓ କୁଲର ବ୍ୟବହାର ବଢେ। ଫଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚାହିଦା ବହୁ ବଢିଯାଏ।
ଏଲ ନିନୋ କେବଳ ଭାରତକୁ ନୁହେଁ, ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଆମେରିକାର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ଓ ବନ୍ୟା ହୁଏ। ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଖରା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ବଢେ। ଆଫ୍ରିକାରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂକଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ସମୁଦ୍ର ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ମାଛ ଉତ୍ପାଦନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ।
ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମତରେ, ବିଶ୍ୱ ଉଷ୍ଣାୟନ ବଢୁଥିବାରୁ ଏଲ ନିନୋ ର ପ୍ରଭାବ ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହୋଇପାରେ। ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ବଢୁଥିବାରୁ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗରମ ହେଉଛି। ଏହା ଚରମ ପାଣିପାଗ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବଢାଇପାରେ। Climate Change ବର୍ତ୍ତମାନ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ହୋଇପଡିଛି। ଏଲ ନିନୋ କୁ ନେଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟଭୀତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସଚେତନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। କାରଣ ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ବିଜ୍ଞାନୀ ଓ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ନଜରରେ ରଖନ୍ତି ଓ ସତର୍କ ସୂଚନା ଦେଇଥାନ୍ତି। ସରକାର ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହନ୍ତି, ତେବେ ବହୁ କ୍ଷତିକୁ ରୋକାଯାଇପାରିବ।
ଏଲ ନିନୋ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିର ଏକ ବଡ଼ ଜଳବାୟୁ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ସାରା ପୃଥିବୀର ପାଣିପାଗକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଭାରତ ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗରମ ବୃଦ୍ଧି, ବର୍ଷା ହ୍ରାସ ଓ ଚାଷ କ୍ଷତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ନେଇ ଅଯଥା ଭୟଭୀତ ହେବା ଠାରୁ ସଚେତନ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଅଧିକ ଜରୁରୀ। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବଢୁଥିବା ସମୟରେ ଏପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ସେଥିପାଇଁ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଚେତନତା ହିଁ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ।
