ପାର୍ବଣ ଋତୁ ଆସିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁ, ସହର ଓ ପଡ଼ାର ପରିବେଶ ବଦଳିଯାଏ। ଚାରିଆଡ଼େ ଶୁଭେଚ୍ଛାର ସ୍ୱର, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ। ଦେବୀ-ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପୂଜାମଣ୍ଡପ ତିଆରି ହୁଏ, ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗ ଆଲୋକରେ ସଜିଉଠେ ସହର। ବଡ଼ ବଡ଼ ତୋରଣ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟେ। ଲାଉଡ୍ସ୍ପିକରରେ ଗୀତ ବାଜେ, ରାତି ଯାଏଁ ଚାଲେ ଉତ୍ସବ। ସବୁ କିଛି ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଆଜି ଅନେକଙ୍କ ମନରେ ଉଠୁଛି—ପାର୍ବଣର ଚମକ ବଢ଼ିଛି, ନା ପାର୍ବଣର ଭକ୍ତି କମିଛି?
ପୁରୁଣା ଦିନର ପୂଜା କଥା ମନେ ପଡ଼ିଲେ ଆଜି ବି ଅନେକଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ଭାସିଯାଏ ଗୋଟିଏ ସରଳ ଚିତ୍ର। ଘର ଆଗରେ ଆମ୍ବପତ୍ରରେ ସଜା ତୋରଣ। ମାଟିରେ ଝୋଟି ଓ ଚିତା। ଘର ଅଗଣାରେ ତୁଳସୀ ଚଉରା। ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଘିଅର ସୁଗନ୍ଧ। ପୁରୋହିତଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ। ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି। ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ। ପରିବାରର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଏକାଠି ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କ ଆରାଧନା କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ। ସେତେବେଳେ ପୂଜା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ସବ ନଥିଲା। ଏହା ଥିଲା ପରିବାର, ପଡ଼ୋଶୀ, ସମାଜ ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ଏକାଠି କରିବାର ଏକ ଅବସର।
ଆଜି ସମୟ ବଦଳିଛି। ଜୀବନଶୈଳୀ ବଦଳିଛି। ପୂଜାର ରୂପ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି। ଆଧୁନିକତା ସହିତ ପୂଜାମଣ୍ଡପର ଆକାର ବଢ଼ିଛି। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ସାଜସଜ୍ଜା ହେଉଛି। ଏଲଇଡି ଲାଇଟ୍, ଡିଜିଟାଲ ଡିସ୍ପ୍ଲେ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୋରଣ ଓ ଥିମ୍ ପୂଜା ଆଜିର ପାର୍ବଣର ଅଂଶ ହୋଇଛି। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସମୟ ସହିତ ଆସିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ। ନୂଆ ପିଢ଼ିର ରୁଚି, ସହରୀକରଣ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ପ୍ରଭାବକୁ ଏହାର ଏକ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ। ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ କଣ ହରାଇ ଦେଉଛୁ?
କେବେ ପୂଜାର ତୋରଣ ମାନେ ଥିଲା ଆମ୍ବପତ୍ର, ନଡ଼ିଆ ପତ୍ର, କଦଳୀ ଗଛ ଓ ଫୁଲର ସରଳ ସଜା। ଆଜି ସେହି ସ୍ଥାନ ନେଇଛି ଲୁହା, ଥର୍ମୋକଲ, ଫାଇବର ଓ ଚମକୁଥିବା ଆଲୋକ। କେବେ ଘରର ମହିଳାମାନେ ନିଜ ହାତରେ ଝୋଟି ଦେଉଥିଲେ, ଆଜି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ରେଡିମେଡ୍ ସଜାବଟି ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ପଛକୁ ଠେଲିଦେଇଛି। କେବେ ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ଥିଲା ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ଓ ଭକ୍ତି। ଆଜି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଆଲୋକ, ଶବ୍ଦ, ଡିଜେ, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ମନୋରଞ୍ଜନ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହୋଇଯାଉଛି। ଭକ୍ତି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତାହା ସହିତ ମିଶିଯାଇଛି ପ୍ରଦର୍ଶନର ଏକ ନୂଆ ଧାରା। ତଥାପି ଏଠାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ରହିଛି। ପାର୍ବଣର ଆଧୁନିକ ରୂପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ ବୋଲି କହିଦେବା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଆଜିର ପିଢ଼ି ନିଜ ଭାବରେ ଉତ୍ସବକୁ ଆୟୋଜନ କରୁଛି। ବଡ଼ ପୂଜାମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ସାମାଜିକ ଏକତାର କେନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି। ରକ୍ତଦାନ ଶିବିର, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଶିବିର, ଗରିବଙ୍କୁ ସହାୟତା, ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭଳି ଅନେକ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାର୍ବଣ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହେଉଛି। ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ ଆଧୁନିକତାକୁ ନେଇ ନୁହେଁ। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଆଧୁନିକତା ସହିତ ଆମେ ଆମ ପରମ୍ପରାକୁ କେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇପାରୁଛୁ?
ଏକ ବଡ଼ ତୋରଣ ରହୁ, କିନ୍ତୁ ତାହା ସହିତ ଆମ୍ବପତ୍ରର ତୋରଣ ମଧ୍ୟ ରହୁ। ଆଲୋକର ମାଳା ଜଳୁ, କିନ୍ତୁ ଘରର ଦୀପ ମଧ୍ୟ ଜଳୁ। ଡିଜିଟାଲ ମ୍ୟୁଜିକ୍ ବାଜୁ, କିନ୍ତୁ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ଓ ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଭୁ। ଥିମ୍ ପୂଜା ହେଉ, କିନ୍ତୁ ବୈଦିକ ପରମ୍ପରା ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପୂଜାବିଧିର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ମଧ୍ୟ ରହୁ। କାରଣ ପାର୍ବଣ କେବଳ ଦେଖିବାର ଜିନିଷ ନୁହେଁ। ପାର୍ବଣ ହେଉଛି ଅନୁଭବ କରିବାର ଏକ ପରମ୍ପରା। ପୁରୁଣା ପିଢ଼ି ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ନିଜ ଜୀବନର ଅଂଶ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ନୂଆ ପିଢ଼ି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଆଜିର ସମାଜର ଦାୟିତ୍ୱ। କେବଳ ପୂଜା ମଣ୍ଡପ ବଡ଼ କରିଦେଲେ ପାର୍ବଣ ବଡ଼ ହୁଏନାହିଁ। ଭକ୍ତିର ଗଭୀରତା, ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଭଲପାଇବା—ଏସବୁ ମିଶିଲେ ହିଁ ପାର୍ବଣର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଆଜି ଆମ ହାତରେ ସୁଯୋଗ ଅଛି—ପୁରୁଣାକୁ ହୁବହୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ନୁହେଁ, ପୁରୁଣାର ଭଲ ପରମ୍ପରାକୁ ନୂଆ ସମୟ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା। କାରଣ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ ପଚାରିବ—“ତୁମ ସମୟର ପୂଜା କେମିତି ଥିଲା?”—ସେତେବେଳେ ଆମ ପାଖରେ କେବଳ ବଡ଼ ତୋରଣ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଆଲୋକ ଓ ଚମକୁଥିବା ମଣ୍ଡପର କାହାଣୀ ନଥାଉ। ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିପାରିବା “ଆମ ସମୟରେ ପାର୍ବଣ ଚମକୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ଚମକ ଭିତରେ ଭକ୍ତିର ଦୀପଟି ମଧ୍ୟ ଜଳୁଥିଲା।” ଏହି ଦୀପଟି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳୁଥିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାର୍ବଣ କେବଳ ଉତ୍ସବ ହୋଇ ରହିବ ନାହିଁ—ଏହା ଆମ ସଂସ୍କୃତି, ଆମ ପରମ୍ପରା ଓ ଆମ ଆତ୍ମପରିଚୟର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ ହୋଇ ରହିବ।
