ବିଶେଷ ରିପୋର୍ଟ
ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ମାଟିରେ ପର୍ବ କେବଳ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏହା ଜୀବନ ଓ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ। ସେହି ପରମ୍ପରାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ପର୍ବ ହେଉଛି ନୁଆଁଖାଇ। ନୂଆ ଧାନ, ନୂଆ ଅନ୍ନ ଓ ନୂଆ ଆଶାକୁ ନେଇ ପାଳନ ହେଉଥିବା ଏହି ପର୍ବ ଚାଷୀ ଜୀବନ, ମାଟି ଓ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ।
‘ନୁଆଁ’ ଅର୍ଥ ନୂଆ ଏବଂ ‘ଖାଇ’ ଅର୍ଥ ଖାଇବା। ଅର୍ଥାତ୍ ନୂଆ ଅମଳର ଧାନରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନକୁ ପ୍ରଥମେ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ପରିବାର ଓ ସମାଜର ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ଗ୍ରହଣ କରିବା ହେଉଛି ଏହି ପର୍ବର ମୂଳ ଭାବନା। ଏଥିରେ କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣର ପରମ୍ପରା ନାହିଁ; ବରଂ ପ୍ରକୃତି, କୃଷକ ଓ ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତାର ଭାବ ଲୁଚି ରହିଛି।
ନୁଆଁଖାଇ ପୂର୍ବରୁ ଘରଦ୍ୱାର ସଫା କରାଯାଏ। ନୂଆ ପୋଷାକ କିଣାଯାଏ। ଘରେ ଘରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପିଠା, ମିଠା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ଚାଷୀ ପରିବାର ପାଇଁ ଏହି ଦିନଟିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଆହୁରି ଅଧିକ। ମାସ ମାସ ଧରି ଖରା, ବର୍ଷା, ରୋଗପୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ଆହ୍ୱାନକୁ ସାମ୍ନା କରି ଚାଷୀ ଯେଉଁ ଧାନ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ସେହି ଧାନର ପ୍ରଥମ ଅନ୍ନକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ସମର୍ପଣ କରିବାରେ ରହିଛି ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ଆସ୍ଥା।
ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ନୁଆଁଖାଇର ରୀତିନୀତିରେ ସାମାନ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ବିଶେଷକରି ସମ୍ବଲପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ମା' ସମଲେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନୂଆ ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ ଘରେ ଘରେ ନୁଆଁ ଖାଇବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଏହା ନୁଆଁଖାଇକୁ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୁଇ ଦିଗରୁ ଗଭୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।
ନୁଆଁଖାଇର ଆଉ ଏକ ବିଶେଷ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ‘ନୁଆଁଖାଇ ଭେଟଘାଟ’। ଏହି ଅବସରରେ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ସାନମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିବା ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ଭେଟି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ବର୍ଷସାରା ଦୂରେ ରହୁଥିବା ପରିବାର ସଦସ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବରେ ନିଜ ଗାଁ ଓ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଫଳରେ ନୁଆଁଖାଇ ଏକ ପରିବାରକୁ ପୁଣିଥରେ ଏକାଠି କରିବାର ଅବସର ପାଲଟିଯାଏ।
ପର୍ବର ରଙ୍ଗକୁ ଆହୁରି ଗାଢ଼ କରେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଲୋକସଂସ୍କୃତି। ଢୋଲ, ନିଶାନ, ତାସ, ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ତାଳରେ ଗାଁଠାରୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସବର ମାହୋଲ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ସମ୍ବଲପୁରୀ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଜୀବନ, ପ୍ରେମ, ପ୍ରକୃତି ଓ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କର ଚିତ୍ର ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ।
ତେବେ ଆଧୁନିକତାର ପ୍ରଭାବରେ ଜୀବନଶୈଳୀ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁଆଁଖାଇର ମୂଳ ଆତ୍ମା ଆଜି ବି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ। ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସହର ଏବଂ ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାଟିର ପରମ୍ପରାକୁ ଭୁଲି ନାହାନ୍ତି। ନିଜ ଘରଠାରୁ ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ଅନ୍ନର ସ୍ମୃତି, ମାଟିର ଗନ୍ଧ ଓ ନୁଆଁଖାଇ ଭେଟଘାଟର ଭାବନା ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ମୂଳ ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖେ।
ନୁଆଁଖାଇ ଆମକୁ ଏକ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ, ଅନ୍ନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନା ପଛରେ ରହିଛି ଚାଷୀର ପରିଶ୍ରମ, ମାଟିର ଅବଦାନ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଆଶୀର୍ବାଦ। ତେଣୁ ନୂଆ ଅନ୍ନ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ କୃଷକ ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବା ହେଉଛି ଏହି ପର୍ବର ମୂଳ ସନ୍ଦେଶ।
ସମୟ ବଦଳୁଛି, ପିଢ଼ି ବଦଳୁଛି, ଜୀବନର ଧାରା ବଦଳୁଛି। କିନ୍ତୁ ନୁଆଁଖାଇ ଆଜି ବି ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ହୃଦୟରେ ସେହି ଉଷ୍ମତା, ଆସ୍ଥା ଓ ଆପଣାପଣିଆକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଛି। ଏହା କେବଳ ନୂଆ ଅନ୍ନ ଖାଇବାର ପର୍ବ ନୁହେଁ—ଏହା ମାଟି ସହ ମଣିଷର ସମ୍ପର୍କ, ପରିବାରର ମିଳନ, ଭାଇଚାରାର ବନ୍ଧନ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉତ୍ସବ।
“ନୂଆ ଅନ୍ନରେ ନୂଆ ଆଶା, ଭେଟଘାଟରେ ନୂଆ ସମ୍ପର୍କ ଓ ପରମ୍ପରାରେ ଜୀବନ୍ତ ରହୁ ଆମ ମାଟିର ପରିଚୟ।”
