ସୃଷ୍ଟିର ଅନନ୍ତ ରହସ୍ୟ ଭିତରେ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜ ସୃଜନଶୀଳତାର ଅର୍ଥ ଖୋଜେ, ସେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ସନାତନ ପରମ୍ପରା ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ ଜଣେ ମହାନ ଦେବଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଚରଣକୁ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମା। କନ୍ୟା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଅବସରରେ ପାଳିତ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା କେବଳ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ସୃଜନ, ଶ୍ରମ, କୌଶଳ, ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ପ୍ରତି ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଶ୍ରଦ୍ଧାର ପ୍ରତୀକ। କାରଖାନାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗ୍ୟାରେଜ୍, ଶିଳ୍ପାନୁଷ୍ଠାନ, କାର୍ଯ୍ୟଶାଳା ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦିନରେ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ବେଦୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ମିଳେ। ଋଗ୍ବେଦରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ମହାଶକ୍ତି ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁରାଣିକ ପରମ୍ପରାରେ ସେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ଥପତି ଓ ନିର୍ମାଣକଳାର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାଙ୍କର ଚିତ୍ରଣରେ ହାତରେ ବେଦ, ଦଣ୍ଡ, ତୁଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ଦେଖାଯାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ଞାନ, ନୀତି, ମାପଜୋଗ, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସୃଜନର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ। ପୌରାଣିକ କଥା ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅଲୌକିକ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ନିର୍ମାତା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳ, ବଜ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ସହ ତାଙ୍କର ନାମକୁ ଯୋଡ଼ିଥାଏ ପୌରାଣିକ ପରମ୍ପରା। ସେହିପରି ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ, ଲଙ୍କାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନଗରୀ ଓ ଦ୍ୱାରକା ପରି ମହାନ ପୌରାଣିକ ନିର୍ମାଣ ସହ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନାମ ଜଡ଼ିତ। ଏହି କାରଣରୁ ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ସେ କେବଳ ଜଣେ ଦେବତା ନୁହେଁ ସେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ, ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥପତି ଓ ସୃଜନଶୀଳତାର ପ୍ରତୀକ।
ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଚେତନାରେ ଶିଳ୍ପ ଓ ଭକ୍ତିର ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦାରୁବିଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ପରମ୍ପରାରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶିଳ୍ପଶକ୍ତିର ସ୍ମରଣ ହୋଇଥାଏ। କାଠରେ ଦେବତ୍ୱର ରୂପ ଦେବା, ପଥରରେ ପ୍ରାଣର ଅନୁଭବ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ଧାତୁରେ କଳାର ଅମର ଛାପ ଛାଡ଼ିବା ଏସବୁ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଶିଳ୍ପ ପରମ୍ପରାର ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ। ଓଡ଼ିଶା ହେଉଛି ଶିଳ୍ପ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ କାରିଗରୀର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂମି। କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିରର ପ୍ରତିଟି ପଥର, ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଅନନ୍ୟ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରାତନ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଆଜି ବି ଆମକୁ ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଶିଳ୍ପକୌଶଳର କଥା କହିଥାଏ। ପିପିଲିର ଚାନ୍ଦୁଆ, ରଘୁରାଜପୁରର ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, କଟକର ତାରକସି କାମ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ କାରିଗରୀ ସବୁଠି ଦେଖାଯାଏ ହାତର କଳା, ମନର ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲିଆସିଥିବା କୌଶଳ।
ପୌରାଣିକ ଓ ପରମ୍ପରାଗତ ଉଲ୍ଲେଖରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ମନୁ, ମୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଶିଳ୍ପୀ ଓ ଦେବଜ୍ଞଙ୍କ କଥା ମିଳେ। ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଶିଳ୍ପ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ଧାତୁକାମ ଓ କାରିଗରୀ ଜ୍ଞାନ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପରମ୍ପରା ମଣିଷକୁ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ସତ୍ୟ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଜ୍ଞାନ ଯେତେବେଳେ ହାତର କୌଶଳ ସହ ମିଶିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଆଜିର ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜାର ଅର୍ଥ ଆହୁରି ବ୍ୟାପକ। ଲାପଟପ୍ରୁ ମୋବାଇଲ୍, ମୋଟରସାଇକେଲ୍ରୁ ଭାରୀ ଯନ୍ତ୍ର, କାରଖାନାର ମେସିନ୍ରୁ ଆଧୁନିକ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଉପକରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିର୍ମାଣ ପଛରେ ରହିଛି ଅସଂଖ୍ୟ ମଣିଷର ଜ୍ଞାନ, ପରିଶ୍ରମ ଓ ସୃଜନଶୀଳତା। ସେଥିପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରରେ ସିନ୍ଦୂର ଲଗାଇବାର ପର୍ବ ନୁହେଁ। ଏହା କର୍ମକୁ ପବିତ୍ର ମନେ କରିବାର ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରା। ଯେତେବେଳେ କାରଖାନାର ମେସିନ୍ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିରବ ହୁଏ, ଶ୍ରମିକ ଓ ମାଲିକ ଏକାଠି ହୋଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ସେତେବେଳେ ମନେହୁଏ, ସମସ୍ତେ ଏକେ ଶକ୍ତିର ଆଶ୍ରିତ।
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ କୌଣସି କାମ ଛୋଟ ନୁହେଁ। ଯିଏ ହାତୁଡ଼ି ଧରେ, ଯିଏ ମେସିନ୍ ଚଳାଏ, ଯିଏ ଡିଜାଇନ୍ କରେ, ଯିଏ ଇଞ୍ଜିନ୍ ତିଆରି କରେ, ଯିଏ ଘର ନିର୍ମାଣ କରେ କିମ୍ବା ଯିଏ ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ସୃଜନର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରା ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ରୂପରେ ସମ୍ମାନ କରିଆସିଛି। ଆଜିର ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ପୂଜା ନକରି ନିଜ କର୍ମ, ନିଜ ଶ୍ରମ ଓ ନିଜ କୌଶଳକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା।
